شوک نفتی در راه غرب؛ تنگه هرمز در کانون تنش

به گزارش صدای بورس،بزرگ‌ترین شوک عرضه نفت در تاریخ اکنون به مرز یک ماه رسیده است، قیمت‌ها جهش کرده‌اند، پیش‌بینی‌های رشد اقتصادی در سراسر جهان کاهش یافته است و کمبودها در سراسر آسیا، از تایلند تا پاکستان، در حال ظهور است،

اما صنعت انرژی هشدار می‌دهد که این بحران تازه در آغاز راه است.

در گفت‌وگو با بیش از چند تن معامله‌گر نفت و گاز، مدیران، کارگزاران، شرکت‌های حمل‌ونقل و مشاوران طی هفته گذشته، یک پیام بارها تکرار شد: جهان هنوز شدت این وضعیت را درک نکرده است. بسیاری این شرایط را با شوک نفتی دهه ۱۹۷۰ مقایسه کردند و هشدار دادند که بسته شدن تنگه هرمز حتی می‌تواند بحران بزرگ‌تری ایجاد کند، به‌گفته آن‌ها، کمبود سوخت که اکنون آسیا را درگیر کرده است، به‌زودی به‌سمت غرب گسترش می‌یابد. اروپا احتمالاً با افزایش شدید قیمت‌ها برای تأمین محموله‌ها مواجه می‌شود و در هفته‌های آینده در معرض کمبود گازوئیل قرار خواهد گرفت.

اگر تنگه هرمز بسته بماند، جهان ناچار خواهد شد مصرف نفت و گاز خود را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد، اما نه پیش از آنکه قیمت‌ها به سطحی برسد که مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارها را مجبور کند کمتر سفر کنند، کمتر رانندگی کنند و کمتر هزینه کنند، هم‌اکنون نیز تقاضا شروع به کاهش کرده است و برخی کشورهای آسیایی در حال ذخیره‌سازی و سهمیه‌بندی سوخت هستند. مقامات دولت آمریکا و تحلیلگران وال‌استریت حتی در حال بررسی این احتمال هستند که قیمت نفت به سطح بی‌سابقه ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد.

پاتریک پویانه، مدیرعامل شرکت توتال انرژی گفت: «برای من روشن است که اگر این بحران بیش از سه یا چهار ماه طول بکشد، به یک مشکل سیستماتیک برای جهان تبدیل می‌شود. نمی‌توان ۲۰ درصد از نفت خام صادراتی جهان و ۲۰ درصد از ظرفیت LNG را در خلیج فارس بدون هیچ پیامدی متوقف کرد.»

یک محاسبه ساده نشان می‌دهد که بسته شدن تنگه، جریان جهانی نفت را حدود ۱۱ میلیون بشکه در روز کاهش داده است، در مقایسه با سطح تقاضای پیش از جنگ، این به‌معنای کمبودی حدود ۹ میلیون بشکه در روز است، شکافی عظیم که بیش از مجموع مصرف نفت بریتانیا، فرانسه، آلمان، اسپانیا و ایتالیا است. کاهش تقاضا، به‌ویژه در آسیا، تا حدی به کاهش این فاصله کمک کرده است.

اما از نظر عرضه، ممکن است شرایط از این بهتر نشود. آزادسازی گسترده ذخایر اضطراری و کاهش تحریم‌های نفت روسیه و ایران توسط آمریکا، تنها زمان خریده‌اند و این اقدامات محدود هستند. پس از پایان این ابزارها، مشخص نیست رئیس‌جمهور آمریکا چه گزینه دیگری برای جلوگیری از جهش قیمت‌ها دارد، جز بازگشایی کامل تنگه.

وضعیت در گاز طبیعی مایع حتی شدیدتر است. تنگه هرمز معمولاً حدود یک‌پنجم عرضه جهانی را تشکیل می‌دهد و محموله‌های باقی‌مانده از خاورمیانه در حال رسیدن به مقصد هستند. به‌خلاف نفت، مسیر جایگزین مؤثری برای انتقال گاز وجود ندارد و ذخایر استراتژیک نیز بسیار محدود است.

این بحران فقط به سوخت محدود نمی‌شود؛ نفت در تولید پلاستیک استفاده می‌شود که تقریباً در همه‌چیز کاربرد دارد.

تأمین‌کنندگان اصلی خلیج فارس قبلاً تولید را کاهش داده‌اند زیرا ذخایر منطقه در حال پر شدن است. هرچه تنگه بیشتر بسته بماند، خطر آسیب دیدن زیرساخت‌های حیاتی انرژی بیشتر می‌شود و این می‌تواند اثرات طولانی‌مدت‌تری بر عرضه داشته باشد.

برای اقتصاد جهانی، شوک ناشی از این جنگ از هم‌اکنون آغاز شده است. شاخص قیمت مصرف‌کننده آمریکا در ماه مارس به ۳.۴٪ رسیده که نسبت به ۲.۴٪ در فوریه افزایش قابل‌توجهی دارد و افزایش قیمت سوخت عامل اصلی آن است.

اگر قیمت نفت در حدود ۱۱۰ دلار باقی بماند، تأثیر آن بر تورم و رشد اقتصادی قابل مدیریت است، اما اگر تنگه در سه‌ماهه دوم همچنان بسته بماند، خطر افزایش شدید قیمت‌ها وجود دارد. در سطح ۱۷۰ دلار، تأثیرات تقریباً دوبرابر می‌شود و شوک «رکود تورمی» می‌تواند سیاست‌های بانک‌های مرکزی و حتی نتایج انتخابات آمریکا را تحت‌تأثیر قرار دهد.

در زمان حاضر، قیمت نفت هنوز به سطح وحشت نرسیده است و حدود ۱۱۲ دلار در هر بشکه معامله می‌شود، هرچند نسبت به آغاز جنگ ۵۵٪ افزایش یافته است،

با این حال، قیمت سوخت‌های پالایش‌شده مانند گازوئیل و سوخت هواپیما در هفته‌های اخیر به‌شدت افزایش یافته و گاهی از ۲۰۰ دلار عبور کرده است، نشانه‌ای اولیه از کاهش تقاضا، به‌ویژه در آسیا.

در پاکستان از مردم خواسته شده است مسابقات کریکت را از خانه تماشا کنند تا در مصرف سوخت صرفه‌جویی شود. در تایلند کمبود وجود دارد، در استرالیا صدها پمپ‌بنزین با کمبود مواجه شده‌اند و برخی پروازها لغو شده‌اند.

با گسترش بحران، آفریقا نیز دچار اختلال در عرضه شده است و دولت‌ها در حال اجرای سیاست‌هایی برای کاهش مصرف هستند. اکنون برخی تحلیلگران هشدار می‌دهند که اروپا در آستانه کمبود، به‌ویژه در گازوئیل، قرار دارد.

اگر تنگه برای ماه دوم نیز بسته بماند، بازار جهانی انرژی به صحنه رقابتی شدید برای تأمین منابع تبدیل خواهد شد و کشورهایی که توان پرداخت بیشتری دارند، برنده خواهند بود،

در چنین شرایطی، حتی افزایش تولید کشورهایی مانند آمریکا نمی‌تواند کمبود ناشی از انسداد تنگه هرمز را جبران کند. مقیاس این شوک حداقل به‌بزرگی تحریم نفتی عربی در دهه ۱۹۷۰ است که به رکود تورمی انجامید و در نهایت ساختار انرژی جهان را تغییر داد.

امروز نیز تحلیلگران معتقدند که اگر تنگه بسته بماند، تقاضای جهانی سوخت‌های فسیلی و فعالیت اقتصادی باید به‌طور قابل‌توجهی کاهش یابد تا با عرضه محدود سازگار شود.

پیام اصلی این است: اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، جهان به‌شکلی دردناک و سریع به‌سمت گذار انرژی سوق داده خواهد شد.